v.a. €4,13 p/m*
Rouw is het verwerken van het verlies van een naaste of dierbare. Tijdens de rouwperiode ontstaat het besef dat de overledene voorgoed weg is. Dat besef moet vervolgens mentaal worden verwerkt. Dat gaat begrijpelijkerwijs gepaard met de nodige emoties. Hoe rouw zich precies uit, hoe lang de rouwperiode duurt en wat er nodig is om die periode af te sluiten, verschilt van persoon tot persoon. Op deze pagina leest u alles wat bij het rouwproces komt kijken, hoe het rouwproces er in de praktijk uitziet en wat u kunt doen om op een gezonde manier te rouwen.
Wat is rouw precies?
Over de rouwperiode gaan nogal wat misverstanden de ronde. Zo nemen mensen vaak ten onrechte aan dat iedereen op dezelfde wijze rouwt, dat er tijdens de rouwperiode altijd sprake is van heftige emoties, of dat rouwen ‘gewoon even wat tijd’ nodig heeft. Dat terwijl iedereen op zijn eigen manier rouwt en er vele verschillende verschijningsvormen zijn.
De rouwperiode na het verlies van een dierbare kan vrij gemoedelijk verlopen, maar in veel gevallen blijkt het ook een complex proces. Naar schatting treedt bij zo’n 20 procent van de Nederlanders tijdens de rouw ernstige problematiek op. Er is dan hulp van een professional, zoals een therapeut, nodig om de rouwperiode goed te kunnen afsluiten.
Rouw is tot slot niet alleen een mentaal of psychologisch verschijnsel, maar kan zich op allerlei manieren uiten. Sommige mensen storten zich bijvoorbeeld obsessief op hun werk of op een hobby als symptoom van problemen tijdens de rouwverwerking. Anderen voelen lichamelijke pijn of krijgen medische klachten. Eetlust kan verdwijnen, behoeften – bijvoorbeeld aan gezelschap of aan seksualiteit – kunnen veranderen en er kan een drang naar verslavende middelen, zoals alcohol of tabak, ontstaan. Mensen die in het verleden met verslavingen kampten, kunnen door een moeizaam rouwproces worden teruggeworpen in hun verslaving.
“Nu je hier toch aan het lezen bent: heb je al nagedacht over een uitvaartverzekering? Zo bescherm je je familie tegen onverwacht hoge kosten.”
Hoe lang duurt de rouwperiode?
Rouw kan voor het ene individu relatief kort duren, maar kan voor een ander een lange tijd in beslag nemen. Als we het hebben over de lengte van de rouwperiode, zijn er periodes van belang:
- Het rouwverlof. Dit is de periode die een werkzaam persoon vrijaf krijgt van zijn werk om het verlies van een naaste te verwerken. Dit verschilt van werkgever tot werkgever. Vaak gaat het om vijf werkdagen voor een direct familielid, en één tot twee dagen voor andere naasten. Er is geen wetgeving die rouwverlof landelijk regelt. Er is momenteel wel een wetsvoorstel in behandeling om rouwverlof voor directe familieleden wettelijk vast te leggen op vijf dagen.
- De directe rouwperiode. Dit is de periode die direct na het overlijden start, en voortduurt tot kort na de uitvaart. Mensen gaan na deze periode – vaak: één tot twee weken – doorgaans weer aan het werk.
- Het volledige rouwproces. Dit is wat in de psychologie en de uitvaartbranche wordt gezien als de volledige rouwperiode. Het volledige rouwproces kan weken in beslag nemen, soms zelfs maanden of jaren. In excessieve gevallen verwerkt iemand zijn rouw nooit volledig, en blijft het rouwproces voor onbepaalde tijd doorlopen.
Een complicerende factor bij een langdurig rouwproces is dikwijls onbegrip vanuit de omgeving. Mensen hebben er zelden begrip voor als iemand na jaren zijn of haar rouw nog niet volledig heeft verwerkt. Zeker mensen die iets verder van een overleden persoon af stonden, hebben hun rouw veel eerder verwerkt dan directe naasten. Wat goed is om te beseffen: er bestaat geen goed of fout. Het is niet erg om na twintig jaar nog verdriet te hebben om een overleden dierbare.
Rouw kenbaar maken: rouwadvertenties en rouwkaarten
Gedeelde smart is halve smart: en dat geldt ook voor rouw. Daarom is het gebruikelijk om samen te rouwen. Sterfgevallen worden mede om die reden kenbaar gemaakt via rouwadvertenties. Het is gangbaar om daarin ook de datum en locatie van de uitvaart en eventuele (avond-)wake kenbaar te maken, mits daarbij gasten welkom zijn.
Om directe nabestaanden overledenen te ondersteunen tijdens hun rouwproces, kiezen kennissen, vrienden en familieleden er vaak voor om een rouwkaart te sturen. Een rouwkaart is bedoeld ter erkenning van het verlies van directe familieleden en helpt hun om het verlies te verwerken. Op die manier wordt rouw een gedeeld proces.
Rouwen op locatie: rouwcentrum, rouwkamer en de wake
In de periode tussen een overlijden en de daadwerkelijke uitvaart – vaak een crematie of begrafenis – zijn er in de regel diverse mogelijkheden om aanvullend te rouwen. Dit kan bijvoorbeeld op de volgende manieren:
- Een privé rouwkamer in een uitvaartcentrum, waar het lichaam ligt opgebaard;
- Een plechtigheid in een rouwcentrum;
- Een (avond-)wake, ook wel condoléance genoemd, waar gasten de familie kunnen condoleren.
Deze mogelijkheden worden niet altijd benut, maar zijn in sommige gevallen wel heel waardevol. Bijvoorbeeld als er bij de uitvaart maar een beperkt aantal gasten aanwezig kan zijn. Een wake of speciale plechtigheid in een rouwcentrum kan dan een oplossing zijn om aanvullende gasten alsnog een kans te geven om hun medeleven te betuigen en afscheid te nemen. Voor directe familieleden kan dat het rouwproces positief beïnvloeden.
Vijf fasen van het rouwproces
Hoewel het rouwproces voor iedereen dus net iets anders verloopt, zijn er wel vijf fasen die in een typisch rouwproces terugkomen. Die vijf fasen zijn:
- Ontkenning
- Woede
- Onderhandelen
- Depressie
- Acceptatie
Deze vijf fasen komen alleen terug bij een rouwproces van enige impact. Een ver familielid dat je nooit sprak en dat komt te overlijden, zal geen rouwproces bestaande uit deze vijf fasen veroorzaken. Maar het verliezen van je partner, kind of ouder, kan dat wel. En wat veel mensen nog weleens vergeten, is dat ook het overlijden van een geliefd huisdier intense rouw kan veroorzaken.
Het is belangrijk om rouw goed te doorleven, anders wordt het proces niet goed afgesloten, met mogelijk psychische gevolgen op de lange termijn. Daarom is het volstrekt normaal en zelfs gezond om de vijf fasen van rouw mee te maken als de situatie daarom vraagt. Maar wat houden die vijf fasen precies in?
Fase 1: Ontkennen
Tijdens de ontkenningsfase wil je nog niet erkennen dat de persoon in kwestie daadwerkelijk is overleden. Een goed voorbeeld hiervan is een plotseling overlijden van een familielid door een ongeval. Nabestaanden hopen dan dikwijls, tegen beter weten in, dat er een fout is gemaakt bij de identificatie en dat het om een ander gaat. Maar ook als feitelijk duidelijk is dat iemand is overleden, komt het vaak voor dat nabestaanden dat nog even ontkennen. Zolang de dood niet wordt erkend, hoeft er immers niet getreurd te worden, zo is de onbewuste gedachtegang.
Fase 2: Woede
Als het besef van het overlijden dan toch indaalt, volgt vaak een periode van woede. Onder meer doktoren, uitvaartondernemers, andere familieleden of zelfs een goddelijk figuur kunnen de toorn van een rouwende nabestaande over zich heen krijgen. De rouwende zoekt naar iemand die verantwoordelijk kan worden gehouden voor de dood en aan wie de schuld kan worden gegeven. De boosheidsfase is een verdedigingsmechanisme om geen verdriet te hoeven voelen: de nabestaande voelt liever woede en reageert dat af op anderen. Dit kan vervelende confrontaties veroorzaken, maar ook deze boosheidsfase is normaal.
Fase 3: Onderhandelen
De onderhandelingsfase is een soort overgangsfase naar verdriet. De nabestaande erkent het overlijden en is niet meer boos, maar wil ook nog niet toegeven aan zijn of haar verdriet. Daarom gaat de nabestaande zich richten op allerlei andere zaken: ineens stoppen met roken omdat de dierbare aan longkanker overleed, meedoen aan hardloopwedstrijden om geld in te zamelen tegen de ziekte waaraan de dierbare kwam te overlijden, enzovoorts. Ze verdiepen zich in de doodsoorzaak en storten zich meer dan eens volledig op hun werk of hobby. Dit alles als een soort onderhandeling met zichzelf: als ik die nu maar allemaal doe, hoef ik het verdriet niet te voelen.
Fase 4: Depressie
Uiteindelijk komt dan toch het verdriet: de vierde fase. Het wordt vaak de depressie-fase genoemd, omdat deze fase bij impactvolle sterfgevallen daadwerkelijk tot depressieve gevoelens kan leiden. In deze fase helpt het om veel te praten met naasten en familieleden, of met een therapeut of geestelijke. Belangrijk is om niet dag in, dag uit in verdriet te blijven zitten, maar het leven juist wel weer op te pakken. Het verdriet mag er ondertussen wel zijn en mag gevoeld worden. Zodra het verdriet echter omslaat in depressieve of zelfs suïcidale gedachten, is professionele hulp nodig.
Fase 5: Acceptatie
Het rouwproces eindigt met de vijfde en laatste fase: de acceptatie. In deze fase aanvaardt de nabestaande de situatie. De onmacht verdwijnt en de overledene krijgt een mooie plek in je geheugen. De herinnering aan de overledene wordt nu belangrijk. Je ziet de realiteit onder ogen en accepteert dat de overledene er niet meer is. Dat betekent niet dat het rouwen eindigt: het is volstrekt normaal om het graf te blijven bezoeken of de urn te blijven bekijken en daarbij weer even verdriet te voelen. Ter afsluiting van het rouwproces gaan nabestaanden soms as uitstrooien van de overledene: een mooi symbolisch eindstation van de rouwperiode.
Wat als rouwen niet lukt? Praktische adviezen
Zoals gezegd treden er bij ongeveer één op de vijf Nederlanders complicaties op tijdens het rouwproces. De rouw neemt dan bijvoorbeeld volledig het leven over, tot lang na het verlies. Iemand komt maar niet uit de ontkennings- of onderhandelingsfase, of blijft hangen in een depressie. Lang rouwen is niet per definitie schadelijk, maar er moet wel uitzicht blijven op acceptatie. Zodra dat uitzicht lijkt te verdwijnen, is het tijd om in actie te komen.
Dingen die kunnen helpen om een vastgelopen rouwproces de drempel over te helpen, zijn onder meer:
- Een dagboek bijhouden. Breng je gevoelens onder woorden en ‘schrijf ze van je af’. Door op te schrijven wat je voelt, wordt het concreet en kun je mogelijk doorstoten naar de volgende rouwfase.
- Een verandering van omgeving. Elke dag terugkeren in het huis waar je dierbare overleed, kan verlammend werken op het rouwproces. Ertussenuit gaan, even op vakantie gaan of zelfs (al dan niet tijdelijk) verhuizen kan die verlamming doorbreken.
- Afleiding zoeken. Pak een nieuwe hobby op of maak nieuwe contacten, bijvoorbeeld door bij een vereniging te gaan. De rouw mag er dan nog steeds zijn, maar wordt naar een kleiner plekje in je leven verdrongen.
- Met een professional in gesprek gaan. Zoals een therapeut, geestelijke of psycholoog. Er zijn tal van professionals die gespecialiseerd zijn in rouwverwerking. In sommige gevallen valt dit zelfs binnen je zorgverzekering.
Uitvaartverzekering op maat helpt het rouwproces
Of het rouwproces nu betrekkelijk soepel of juist moeizaam verloopt, in alle gevallen helpt het nabestaanden enorm als ze zich tijdens de rouwperiode geen zorgen hoeven te maken over de afwikkeling van de uitvaart. Daar hoort een professionele uitvaartverzorger bij die zoveel mogelijk werk uit handen neemt, maar ook een goede uitvaartverzekering. Als nabestaanden zich niet druk hoeven te maken om de kosten van een uitvaart, kunnen zij zich richten op hun eigen rouwproces: cruciaal bij een goede rouwverwerking.
Zorg om die reden altijd voor een goede uitvaartverzekering op maat met een voldoende verzekerd bedrag. Voorkom daarbij ook onderverzekering. Zodat nabestaanden niet te maken krijgen met financiële problemen vanwege een dure uitvaart, maar hun rouwperiode zo goed mogelijk kunnen doorleven.
