Levenstestament: uitleg en praktische tips

Sinds 2010 kennen we het in Nederland: het levenstestament. Waar je in een regulier testament vastlegt wat er na je dood moet gebeuren, leg je in dit document vast wat er tijdens je leven moet gebeuren als je zelf niet meer handelingsbekwaam bent. Bijvoorbeeld wie je in zo’n geval wilt aanwijzen als degene die namens jou beslissingen mag maken, of in welke situaties je niet meer gereanimeerd wilt worden.

Een levenstestament is een rechtsgeldige, door de notaris opgemaakte akte waarin je vastlegt welke keuzes je wilt dat er gemaakt worden op het moment dat je die niet meer zelf kunt maken, bijvoorbeeld door dementie of wanneer je in coma komt te liggen na een ongeval. Een levenstestament is niet verplicht, maar wordt wel warm aanbevolen om in orde te maken. Hoewel de optie er pas zo’n vijftien jaar is, hebben inmiddels al bijna 2 miljoen Nederlanders er één. Zij hebben daardoor meer controle over hun leven, ook als er onverhoopt iets gebeurt waardoor zij zelf geen keuzes meer kunnen maken.

“Nu je hier toch bent, heb je al een uitvaartverzekering? Dat kan je naasten een hoop ellende besparen. Je kan op onze site alle bekende uitvaartverzekeringen vergelijken”

Wat zet je zoal in een levenstestament?

Net als in een regulier testament kun je in principe alles in een levenstestament laten zetten wat je zelf wilt. Er zijn geen verplichte onderdelen die er per se in moeten, net zoals er geen zaken zijn die je er niet in zou mogen zetten.

Wat vrijwel iedereen in zijn of haar levenstestament vastlegt, is de naam van een gemachtigde die belangrijke keuzes mag maken wanneer je daar zelf niet meer toe in staat bent. Dit is gebruikelijk omdat het onmogelijk is om alle potentiële scenario’s van tevoren uit te werken. Gebeurt er iets onverwachts, en kun je zelf geen keuzes meer maken over jouw leven – bijvoorbeeld omdat je in coma ligt – dan is de gemachtigde aan zet om die keuzes voor jou te maken.

Dat gezegd hebbende is het levenstestament vooral bedoeld voor drie onderwerpen:

• Medische keuzes op het moment dat je die zelf niet meer kunt maken;
• Financiële keuzes op het moment dat je die zelf niet meer kunt maken;
• Overige persoonlijke zaken, zoals verzorging van huisdieren of beheer van profielen op social media.

Medische keuzes

Onder de medische zaken vallen onder meer:

• Onder welke omstandigheden wil je wel of geen euthanasie laten plegen?
• Op welke manier wil je dan dat dat gebeurt?
• Wie mag namens jou zorg inkopen of regelen als je dat zelf niet meer kunt?
• Onder welke omstandigheden wil je niet (meer) gereanimeerd worden?

Financiële keuzes

Financiële zaken die je kunt vastleggen, zijn onder andere:

• Wie mag namens jou rekeningen betalen als je dat zelf niet meer kunt?
• Wie mag verzekeren afsluiten, wijzigen of opzeggen?
• Wie verzorgt je belastingaangifte?
• Wat moet er met je huis en/of vermogen gebeuren als je het zelf niet meer kunt beheren?

Persoonlijke zaken

Overige persoonlijke zaken om op te nemen, zijn onder meer:

• Wie moet de zorg over je huisdieren overnemen als je dit zelf niet meer kunt?
• Wat moet er met je profielen op social media gebeuren als je handelingsonbekwaam wordt?
• Wie geef je toegang tot bijvoorbeeld je e-mailaccount?

Waarom een levenstestament afsluiten?

Zoals gezegd is een levenstestament niet verplicht. Toch kiezen steeds meer Nederlanders ervoor er één te laten opmaken, en wel om drie redenen:

1. Het voorkomt een gang naar de rechter. Heb je geen levenstestament, en word je door ziekte (zoals dementie) of een ongeval handelingsonbekwaam, dan moet de kantonrechter bewindvoering en mentorschap toewijzen. Zolang dat niet gebeurt, kan niemand namens jou keuzes maken. Die rechtsgang kost echter tijd en geld, en het levert veel gedoe op. Dit kun je dus voorkomen.
2. Het geeft je meer grip op je eigen leven. Door een levenstestament af te sluiten, word je gedwongen om na te denken over keuzes die je wilt maken als je niet meer handelingsbekwaam bent. Daarmee voorkom je dat er, als dat moment onverhoopt aanbreekt, er allemaal dingen gebeuren waar je niet achterstaat. Je krijgt dus meer controle over je eigen leven.
3. Je ontzorgt je dierbaren. Heb je geen levenstestament, dan weten jouw dierbaren lang niet altijd wat ze het beste namens jou kunnen doen op het moment dat je bijvoorbeeld in coma ligt. Het moeten maken van die keuzes levert dikwijls veel stress op. Je kunt die stress wegnemen door die keuzes al zelf vast te leggen.

Een gemachtigde kiezen

Een belangrijk element van vrijwel ieder levenstestament is het aanwijzen van een gemachtigde. Dit is een persoon die je een volmacht verleent om namens jou ingrijpende keuzes over jouw leven, financiën en medische situatie te maken. Het spreekt voor zich dat het belangrijk is om daarvoor een betrouwbaar, handelingsbekwaam persoon te kiezen.

De keuze voor een gemachtigde is direct het grootste (en enige) risico van het levenstestament: er zijn gevallen bekend waarbij gemachtigden probeerden misbruik te maken van de situatie, bijvoorbeeld door zichzelf te verrijken met het vermogen van degene namens wie zij handelden. Daarom is het van belang dat je het testament altijd alleen afsluit omdat je dat zelf wilt, niet omdat iemand anders je ertoe aanzet. Denk daarnaast goed na over wie je als gemachtigde aanwijst. Je kunt ook meerdere gemachtigden aanwijzen voor verschillende soorten keuzes, zodat je niet je hele lot in handen van één persoon legt.

Levenstestament afsluiten: altijd naar de notaris

Een levenstestament is een juridisch document dat alleen rechtsgeldig is als het is opgemaakt door een notaris, net als een regulier testament. Een ‘A4’tje in de la’ is dus niet afdoende; je zult hiervoor altijd naar de notaris moeten. De notaris helpt je bij het opstellen van je levenstestament en zorgt er door middel van het stellen van de juiste vragen voor dat alles erin komt te staan wat voor jou van belang is. De notaris zal ook controleren of je uit eigen beweging handelt, of dat je wellicht onder dwang van een kwaadwillende staat.

Is het document eenmaal opgesteld en naar wens, dan zal de notaris de akte vastleggen in het Centraal Levenstestamenten Register (CLTR). Elke notaris kan er dan bij, mocht de situatie ernaar worden. Er zijn ook online aanbieders die testamenten op afstand opmaken en door een notaris laten vastleggen. Ons advies is om hier alleen gebruik van te maken als je zelf juridische kennis hebt. Heb je dat niet, besteed dan liever een paar honderd euro extra en laat je goed persoonlijk begeleiden door een echte notaris. Het gaat immers om je leven, daar wil je geen onnodige risico’s mee nemen.

Wanneer treedt het levenstestament in werking?

Zoals gezegd leg je een levenstestament vast voor situaties waarin je zelf geen keuzes meer kunt maken, maar nog wel leeft. Maar wat wordt daar precies onder verstaan?

Die vraag is nog niet zo gemakkelijk te beantwoorden. Dat komt vooral doordat het levenstestament niet apart in de wet is opgenomen, maar juridisch gezien een soort variant op het algemene volmacht is. Dat betekent dat je zelf ook verantwoordelijk bent voor het vastleggen van de randvoorwaarden.

Daarom beschrijf je dus – en daarbij helpt de notaris uiteraard – zo nauwkeurig mogelijk onder welke omstandigheden het testament in werking treedt. Typische voorbeelden zijn gevallen van dementie, ernstige geestelijke invaliditeit ten gevolge van een ongeval, of wanneer je in comateuze toestand belandt en niet meer ontwaakt. Er zijn in het verleden diverse malen flinke discussies geweest over de vraag of een levenstestament nu wel of niet geactiveerd moest worden – bijvoorbeeld bij grootmoeder of -vader die dementeerde, maar af en toe nog heldere momenten had. Het is daarom cruciaal om de voorwaarden van het testament zo helder en eenduidig mogelijk op papier te krijgen. Dat kan de notaris voor je regelen, want die heeft eerder met het bijltje gehakt.

Kosten van een levenstestament

De kosten van een levenstestament lopen uiteen, maar vallen mee in vergelijking tot andere notariële akten. Bij de notaris ben je gemiddeld zo’n 600 tot 1.000 euro kwijt voor het laten registreren van je testament. Hiervoor is vaak maar één afspraak bij de notaris nodig.

Via online aanbieders kan het iets goedkoper: reken dan op zo’n 400 tot 500 euro. Je krijgt dan echter minder persoonlijke begeleiding en zult zelf enigszins moeten weten wat je doet. Kies hier dus alleen voor als je juridische kennis bezit, of als je iemand in je directe omgeving hebt die je hier goed bij kan helpen.

Levenstestament vastgelegd? Licht omgeving in!

Wat mensen weleens vergeten en wat daardoor tot schrijnende situaties kan leiden, is het inlichten van de directe omgeving dat er een levenstestament is opgemaakt. Als niemand het weet, zal niemand ernaar op zoek gaan als jou iets overkomt. En als je zelf in coma ligt, kun je het ook niet meer aangeven.

Vertel daarom minimaal de gemachtigde die je hebt geselecteerd dat je een levenstestament hebt laten vastleggen, maar vertel het liever wat breder binnen je sociale kring. Het is belangrijk dat mensen weten dat je iets hebt geregeld, zodat daarnaar kan worden gehandeld wanneer je zelf handelingsonbekwaam wordt.